Kerk bovenaanzicht

Kerk bovenaanzicht

De Kerk in Nieuwehorne dateert uit 1778

MOMENTEN UIT DE GESCHIEDENIS VAN DE HERVORMDE KERK
 
De kerk
 
Tot in 1775 bezaten de dorpen Oude- en Nieuwehorne ieder een kerk met een eigen predikant. Die in Oudehorne stond bij de begraafplaats aldaar en die van Nieuwehorne op de plaats waar de huidige kerk staat. Oude- en Nieuwehorne waren vóór de reformatie ieder een zelfstandige parochie, zij het met één gezamenlijke pastoor. Beide kerken waren al ver terug in de Roomse tijd gebouwd. Wanneer precies is niet bekend, maar in 1315 wordt al genoemd dat Nieuwehorne een kerk had.
In 1503 was hier pastoor Wignerus en in 1552 was een bekende pastoor Jelle Agge.
De opbrengst van de toen verkochte turf moest dienen voor de aankoop van een nieuw koorkleed voor de pastoorswoning. Een kopie van de originele akte van deze verkoop is nog aanwezig. Of Jelle Agge de laatste pastoor was tot de reformatie is niet bekend, en of de laatste pastoor mee overgegaan is of gevlucht, is ook niet be­kend. Wel is bekend dat omstreeks 1590 Herman Kolde de eerste officiële dominee was. Er zijn kopieën van tekeningen van de Oudehornster kerk van 1722 en van Nieuwehorne uit 1618 en 1725.
Echter beide kerken waren omstreeks 1775 in zeer slechte staat van onderhoud. De toenmalige kerkvoogden besloten de beide kerken af te breken, de klokkenstoel in Oudehorne te laten bestaan en de klokkenstoel in Nieuwehorne te laten verwijderen en aldaar een nieuwe kerk te bouwen, voorzien van een toren, waarin één van de beide luidklokken, de kleinste, geplaatst werd. De andere luidklok is ondanks enig speurwerk niet weer opgespoord. Volgens overlevering heeft deze klok nog enige tijd in het koetshuis gestaan.
De kerk kwam in 1779 gereed met steun van Grietman Martinus van Scheltinga, zoals de steen boven de deur vermeldt (in 1979 werd het 200-jarig bestaan gevierd).
Toen de kerk in Oudehorne enkele jaren later werd afgebroken, werd de kerkelijke gemeente Oudehorne bij Nieuwehorne gevoegd en gingen ook de bezittingen over naar Nieuwehorne. De klokkenstoel in Oudehorne is gebleven en tegenwoordig voor het dorpsleven nog van grote betekenis (Sint Thomasluiden). Het enige tastbare wat over is van Oudehorne zijn enkele voorwerpen van het avondmaalsgerei: een schaal van 1694 en de beker van 1734.
 
Restauratie 1956
 
Onder leiding van de toenmalige predikant Ds. Immink werd in het midden van de vijftiger jaren besloten het kerkgebouw van binnen geheel te restaureren. De Friese Koerier schrijft in 1956:
 “Heel eenvoudig, rustig en stijlvol is het interieur van het kleine kerkje van Nieuwehorne na de restauratie; een vloer van rode tegels, eikenhouten knopstoelen met biezen zittingen, een sobere preekstoel aan de zijkant van het koor, een zeer bescheiden avondmaalstafel en een kruis als symbolisch middelpunt van het koor”.
 
Het orgel werd in 1956 ook nagezien, maar begaf het helaas een luttel aantal jaren later helemaal. Een elektronisch orgel werd geplaatst, maar toch wensten velen een geheel nieuw orgel, wat in 1979 verwezenlijkt kon worden. Het werd een vijfstemmig Flentrop-orgel met 280 pijpen, geïnspireerd op de hoogbloei-periode rond 1720.
 

De restauratie van 2001
 
In 2001 werd de kerk opnieuw grondig gerestaureerd voor een bedrag van omstreeks ƒ 700.000,-. Het dak werd daarbij geheel nagekeken en hersteld. Het interieur werd in een meer oorspronkelijke staat teruggebracht, waaronder een nieuwe preekstoel.
De verzakte en gescheurde tegelvloer werd vervangen door een vloer met houten delen. Verder zijn een houten lambrisering en een oud houten achterwand in de kerk aangebracht. Er kwam nieuwe verlichting en een nieuw orgel. Het Flentrop orgel werd vervangen door een orgel van Bakker & Timmenga uit 1915, welke afkomstig is van de Gereformeerde kerk in Hindeloopen. Het oude orgel is verkocht aan de Rooms Katholieke Parochie Heilige Nicolaas te St. Nicolaasga.
 
 
 
De toren
De toren werd in 1992 geheel gerestaureerd. Geruime tijd stond er een groot bord bij de kerk waarop stond:
                   RESTAURATIE TOREN HERV. KERK
                   OPDRACHTGEVER GEMEENTE HEERENVEEN
                   AANN.BEDRIJF GEBR. VISSER EXMORRA
 
U vraagt zich misschien af hoe het kan dat de kerktoren op kosten van de burgerlijke gemeente wordt gerestaureerd. De verklaring is als volgt. Onze kerk dateert van 1779. Tijdens de Franse overheersing (1795-1813) heeft Napoleon alle kerktorens gevorderd. Zij moesten dienen als uitkijkpost voor de soldaten. Ook de klokkenstoel in Oudehorne werd gevorderd.
Nu zou men kunnen denken dat na de Franse tijd alles weer is teruggegeven aan de kerkelijke gemeenten. Maar dat is niet gebeurd. Bij decreet van koning Willem I is namelijk bepaald dat alle door Napoleon gevorderde objecten “zijn en blijven eigendom van de Burgerlijke Gemeente”. Zo dus ook de toren van onze kerk en de klokkenstoel in Oudehorne. Daarom is de burgerlijke Gemeente Heerenveen nog steeds eigenaar van de toren en dus ook verantwoordelijk voor het onderhoud.
Ik herinner me dat  ongeveer 20 jaar geleden de kerkvoogdij een schrijven kreeg van B&W, waarin zij voorstelden de toren voor een symbolisch bedrag van ƒ 1,-- te willen overdragen. De toren was echter in slechte staat van onderhoud, zodat onze toenmalige koster S. de Vries, die van gemeentewege opdracht had om bij hoogtijdagen de vlag uit te steken, hiervoor niet meer naar boven in het topje van de toren durfde te klimmen. U kunt begrijpen, dat de kerkvoogdij niet op het aanbod in ging. Maar ook om de eerder genoemde reden. Op enkele andere plaatsen in Friesland was het wel gebeurd, maar in overleg met de Provinciale Vereniging van Kerkvoogdijen is alles teruggedraaid.
Van de klokkenstoel in Oudehorne werden in 1919 de houten palen vervangen door beton exemplaren.
 
Bijzonderheden
Wanneer u de kerk binnentreedt en op de stoep staat, bedenk dan dat deze van grote historische waarde is. Het zijn een paar stukken van het voormalige altaar in de toen nog Roomse kerk, die met de beeldenstorm in elkaar zijn geslagen en een voetveeg zijn geworden.
Naar boven kijkend bij de ingang ontdekt u een gedenksteen met het wapen van de Grietman Martinus van Scheltinga, wiens zoon de eerste steen heeft gelegd en met wiens steun de kerk is gebouwd. Ook de kerkdeur dateert nog uit 1779. De deur kan in 2 fasen geopend worden door dubbele scharnieren. Een bijzonderheid is het slot van de deur. Om te openen moet de sleutel op de kop in het slot. Dat was om de duivel te verhinderen de kerk binnen te komen. In 1779 aangebracht en nog steeds werkend.
Het uurwerk in de toren is in 1939 geschonken door de weduwe van Jelle Roels Hoogeveen van Bontebok.


 
lees meer ยป
 
Interieur

Interieur

Het interieur met zicht op het Pijporgel

(Bakker & Timmenga-orgel uit 1915)

 
Preekstoel

Preekstoel

De preekstoel met voormalig predikant ds. H. Boersma